058-7890789 gruttepierdefamylje@tresoar.nl

Dizze webside diele

Wie was Grutte Pier?
Pier Gerlofs werd rond 1480 geboren, zijn exacte geboortedatum is onbekend. Zijn vader stamde uit een boerengeslacht en zijn moeder was afkomstig uit de Friese landsadel. Pier was aanvankelijk boer te Kimswerd. Hij was getrouwd en kreeg een zoon Gerlof en een dochter Wobbel. Het nageslacht van Gerlof en Wobbel is onduidelijk maar uit het huwelijk van zijn zuster Tiedt zijn tot in onze tijd honderden zo niet duizenden nazaten te traceren.

Grutte PierDe tijd waarin Grutte Pier leefde kenmerkte zich door binnenlandse twisten tussen Schieringers en Vetkopers. Een noordelijke partijstrijd die zich door wisselende coalities niet gemakkelijk laat omschrijven. Toen in 1498 de Saksische hertog Albrecht de rechten op Friesland in handen kreeg stuurde hij een legermacht om de rust in Friesland te herstellen en er bestuurlijke eenheid te organiseren. Maar het bewind van Albrecht en later van zijn zoons Hendrik en George riep al snel grote weerstand op. Vooral daar waar hun soldaten op brute wijze belasting kwamen innen bij de plattelandsbevolking nam de haat tegen de Saksen toe. In de zomer van 1500 kwam het zelfs tot een belegering van Franeker, het bestuurlijk centrum van het Saksische bewind. Omdat er Saksische hulptroepen uit Duitsland kwamen, liep de belegering op niets uit. In het Saksische Dresden wordt nog altijd een ketting bewaard, waarvan beweerd wordt dat de opstandelingen Hendrik van Saksen hiermee hadden willen ketenen.

In de periode die volgde probeerden de Saksen hun bestuur te versterken. Hun grootste tegenstander was de hertog van Gelre die met steun van voornamelijk Friese plattelanders en landsadel in 1514 een inval deed in Friesland. Als reactie hierop plunderden de Saksische huursoldaten met als bijnaam ‘De Zwarte Hoop’ het platteland.

Arumer Zwarte Hoop

In 1515 werd de boerderij van Grutte Pier door deze ‘Zwarte Hoop’ geplunderd en in brand gestoken. De vrouw van Pier werd hierbij gedood, evenals vele Kimswerder dorpsgenoten en andere familieleden. Pier die zijn gehele bezit was verloren begon nu, uit wraak en het onrecht dat hem was aangedaan, een gewapende strijd tegen de bezetters. Hij richtte in zijn omgeving een verzetsmacht op ‘De Arumer Zwarte Hoop’ een verwijzing naar 'De Zwarte Hoop' van de bezetter. Zijn troepenmacht bestond voornamelijk uit arme boeren, verarmde adel, gedupeerden door de plunderingen en notoire vechtersbazen. De hertog van Gelre probeerde via anti Hollandse sentimenten de groep van Grutte Pier achter zich te krijgen wat aanvankelijk ook lukte.

Onder de leiding van Grote Pier opereerde de Arumer Zwarte Hoop tevens als kapervloot op de Zuiderzee waar zij Hollandse schepen enterden en zelfs plaatsen aan de West-Friese kust plunderden. Volgens overlevering wist Pier in een grote zeeslag maar liefst 28 Hollandse schepen te veroveren. De 500 bemanningsleden die levend in handen van de Friezen vielen, werden zonder pardon overboord geworpen. Een andere overlevering wil dat Grutte Pier een zegswijze had bedacht die alleen door Friezen goed kon worden uitgesproken. Wie die zegswijze niet goed kon uitspreken was geen Fries en moest voor zijn leven vrezen. Het zinnetje ging als volgt: ‘Bûter, brea en griene tsiis, wa’t dat net sizze kin, is gjin oprjochte Fries.’ (Boter, roggebrood en groene kaas, wie dat niet kan zeggen is geen echte Fries.)

Waarheid en mythevorming

Dimme TreurnietOver Grutte Pier zijn in de afgelopen vijfhonderd jaar talloze verhalen ontstaan. Wat van die verhalen waar is, valt moeilijk te achterhalen. In de ‘Hollandse’ geschiedschrijving wordt hij in het algemeen neergezet als een woeste bendeleider die niets ontziend rondtrok.  De 19e-eeuwse historicus Conrad Busken Huet beschreef Grutte Pier als volgt: ‘Hij was een boom van een kerel, donker van gelaat, breedgeschouderd, met een lange zwarte baard, van nature een ruw humorist, door de omstandigheden in een grote wreedaard herschapen.’ Van Friese kant wordt hij beschreven als vrijheidsstrijder die zich keerde tegen alle uitheemse krijgsheren die Friesland in bezit wilden nemen.

(Foto rjochts: Akteur Dimme Treurniet spilet yn de simmer fan 2016 de titelrol yn de iepenloftfoarstelling 'Grutte Pier fan Kimswert'. Foto makke troch Joran de Boer.)

Kenmerkend voor veel van de mythische verhalen is zijn reusachtige gestalte van meer dan twee meter en zijn bovenmenselijke kracht. Hij zou munten tussen duim en wijsvinger hebben kunnen buigen. Ook kon hij een paard van ongeveer 1000 pond (500 kg) op de schouders nemen.Een ander verhaal vertelt dat Pier op een dag aan het ploegen was op zijn land. Er kwamen vijf sterke mannen naar hem toe die vroegen of hij wist waar Grutte Pier woonde, want ze wilden hem uitdagen tot een gevecht om te zien of hij inderdaad zo sterk was. De boer maakte het paard los van de ploeg en tilde de ploeg bij het handvat los van de grond en wees er mee naar een boerderij in de verte. ‘Daar woont hij…, zei hij.’ Daarna zette hij de ploeg op de grond, wees op zichzelf en zei: ‘En hier staat hij.’ Daarop pakte Pier de ploegstok en sloeg hen alle vijf tegen de grond. Bij iedere tegenstander riep hij: ‘Val’ en daarom heet deze plek in de omgeving van Kimswerd nog altijd Fivefal (Vijfval).

Grutte Pier ZwaardMaar de meeste aandacht in de mythevorming gaat uit naar zijn zwaard dat volgens overlevering bewaard wordt in het Fries Museum te Leeuwarden. Het is een zogenaamde ‘Bidenhânder’, een zwaard met een lengte van meer dan twee meter dat zo zwaar is dat het eigenlijk alleen met twee handen is vast te houden. Volgens de verhalen zou Grutte Pier met dit zwaard meerdere vijanden met één slag hebben onthoofd. Of het zwaard in het Fries Museum ook daadwerkelijk van Grutte Pier is geweest, ontbreekt ieder bewijs. Een helm die aan hem wordt toegeschreven wordt bewaard op het stadhuis in Sneek.

Rustplaats
Grutte Pier werd vooral gesteund door de hertog van Gelre, maar toen Pier begreep dat het Karel van Gelre te doen was om Friesland zelf in bezit te krijgen, trok hij zich terug uit de strijd. Zijn  laatste jaren woonde hij in Sneek waar hij op 28 oktober 1520 in zijn bed overleed. Hij werd begraven in de Martinikerk aldaar.

 

Folgje ús op Facebook